Từ điển thuật ngữ BA

Sơ đồ hoạt động

Sơ đồ UML mô tả luồng công việc theo thứ tự thời gian, mạnh ở chỗ có rẽ nhánh điều kiện, có bước chạy song song và có nhiều vai trò cùng tham gia một quy trình.

Quy trình hiện tại

Bản mô tả quy trình đang chạy thật, kèm thời gian, số lượng và điểm tắc. Điểm mấu chốt là ghi đúng thực tế chứ không phải chép lại quy định nội bộ cho đẹp.

Biểu đồ đốt việc

Đồ thị cho thấy khối lượng công việc còn lại giảm dần theo thời gian trong sprint hoặc release. Công cụ để team tự soi mình, không phải bảng chấm điểm cho quản lý.

Ký hiệu và Mô hình Quy trình Nghiệp vụ

Tiêu chuẩn quốc tế để mô hình hóa quy trình nghiệp vụ bằng ký hiệu đồ họa.

Sơ đồ lớp

Sơ đồ UML mô tả các lớp đối tượng trong thiết kế hướng đối tượng: thuộc tính, hành vi và quan hệ giữa chúng. Dev vẽ là chính, nhưng BA cần đọc được để soi quy tắc nghiệp vụ.

Sơ đồ ngữ cảnh

Sơ đồ một trang đặt hệ thống ở giữa và các bên trao đổi dữ liệu với nó xung quanh. Vẽ trong mười lăm phút, dùng để chốt ranh giới phạm vi và liệt kê danh sách tích hợp.

Bản đồ hành trình khách hàng

Sơ đồ trải các chặng mà một người đi qua khi tương tác với sản phẩm hay dịch vụ, kèm việc họ làm, cảm xúc và điểm đau ở từng chặng, để tìm ra chỗ đáng sửa trước.

Sơ đồ luồng dữ liệu

Sơ đồ theo dõi đường đi của dữ liệu trong hệ thống: vào từ đâu, được xử lý ở đâu, lưu vào kho nào. Phân cấp theo tầng, bắt đầu từ context diagram rồi tách dần.

Công cụ vẽ sơ đồ miễn phí, web app ở app.diagrams.net

Công cụ vẽ sơ đồ miễn phí chạy trên trình duyệt, có sẵn thư viện BPMN, UML, flowchart và wireframe. Là công cụ mặc định của phần lớn BA Việt Nam, kể cả nơi đã mua Visio.

Sơ đồ thực thể quan hệ

Sơ đồ mô tả dữ liệu hệ thống lưu trữ: các thực thể, thuộc tính và quan hệ giữa chúng kèm số lượng. Là bản chốt dữ liệu với khách trước khi dev tạo bảng đầu tiên.

Lưu đồ

Sơ đồ mô tả một luồng xử lý theo thứ tự, có rẽ nhánh điều kiện, dùng bộ ký hiệu quen thuộc ai cũng đọc được. Mạnh khi giải thích nhanh, yếu khi quy trình có nhiều vai trò.

Kiến trúc thông tin

Cách tổ chức, đặt tên và sắp xếp thông tin cùng chức năng trong sản phẩm, sao cho người dùng đoán được thứ họ cần nằm ở đâu mà không phải mò.

Cú pháp vẽ sơ đồ bằng chữ, render sẵn trong nhiều công cụ tài liệu

Cú pháp viết sơ đồ bằng chữ, được GitHub, GitLab, Notion và nhiều wiki render thẳng trong tài liệu. Sơ đồ nằm cùng tài liệu, sửa bằng cách sửa chữ, diff được như code.

Công cụ sinh sơ đồ UML từ mã văn bản

Công cụ sinh sơ đồ từ mã văn bản, phủ gần hết UML 2.x cùng C4 và nhiều loại khác. Mạnh hơn Mermaid về UML đầy đủ, đổi lại phải có chỗ render và đôi khi cần cài thêm Graphviz.

Sơ đồ tuần tự

Sơ đồ UML mô tả thứ tự trao đổi thông điệp giữa các thành phần theo trục thời gian dọc. Là công cụ số một khi dự án có tích hợp nhiều hệ thống và cần chốt ai gọi ai trước.

Sơ đồ máy trạng thái

Sơ đồ UML mô tả vòng đời của một đối tượng: nó có những trạng thái nào, sự kiện nào làm nó chuyển trạng thái, và chuyển nào bị cấm. Rất hợp với đơn hàng và hồ sơ nhiều bước duyệt.

Sơ đồ phân làn

Cách bố cục sơ đồ quy trình theo làn, mỗi làn là một vai trò và mỗi bước nằm trong làn của người chịu trách nhiệm. Nhìn ra ngay chỗ bàn giao và chỗ việc hay bị rơi.

Quy trình mục tiêu

Quy trình đích sau dự án: đã xử lý điểm tắc của as-is, chạy được với hệ thống và con người có thật, và có người đủ thẩm quyền ký duyệt. Là gốc để bóc ra danh sách yêu cầu.

Ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất

Bộ ký hiệu chuẩn do OMG duy trì để vẽ sơ đồ mô tả hệ thống phần mềm, gồm 14 loại sơ đồ. BA thường chỉ cần thạo bốn tới năm loại là đủ dùng cho hầu hết tài liệu.

Sơ đồ ca sử dụng

Sơ đồ UML cho thấy hệ thống cho ai làm được những việc gì và ranh giới hệ thống nằm ở đâu. Công cụ chốt phạm vi gọn nhất mà BA có, vẽ được cùng khách trong nửa giờ.