Business Analyst(BA)

Có một câu hay được dùng để mô tả nghề này: BA là người dịch. Dịch từ ngôn ngữ của người đang đau (khách hàng, phòng ban nghiệp vụ) sang ngôn ngữ của người xây (dev, QC, designer), rồi dịch ngược lại khi bên xây bảo "cái này làm được nhưng tốn 3 sprint". Nghe thì gọn, làm thì không gọn chút nào, vì phần lớn thời gian bạn phải tự tìm ra người đau thật sự là ai.

BA là người chịu trách nhiệm cho câu hỏi "chúng ta xây cái gì và vì sao", còn "xây thế nào" là việc của team kỹ thuật.

Một ngày của BA trông thế nào

Không có ngày nào giống ngày nào, nhưng xoay quanh vài việc lặp lại:

• Họp với người dùng nghiệp vụ để moi ra quy trình hiện tại, thường là quy trình nằm trong đầu họ chứ trên giấy không có.
• Vẽ lại luồng, viết use case hoặc user story, gắn acceptance criteria đủ rõ để QC test được.
• Trả lời dev trong Slack lúc 4 giờ chiều: "màn hình này user chưa nhập ngày thì hiện gì".
• Đánh giá tác động khi khách xin đổi.
• Nói không, và nói sao cho người nghe vẫn còn muốn hợp tác ở lần sau.
• Ngồi cùng QC lúc UAT, phân loại từng defect xem cái nào là bug, cái nào là hiểu sai yêu cầu, cái nào là khách vừa nghĩ ra tại chỗ.
• Đi ăn trưa với anh trưởng phòng vận hành. Có những thứ chỉ được kể ở bàn ăn, không bao giờ được kể trong phòng họp có chiếu slide.

Việc viết tài liệu chỉ chiếm khoảng một phần ba. Phần còn lại là hỏi, xác nhận, và đi lại giữa các bên.

So sánh với vài vai trò hay bị lẫn

Ở công ty nhỏ tại Việt Nam, bốn ô này thường dồn vào một người và người đó tên là BA. Đó là thực tế thị trường, không phải chuẩn ngành.

Ví dụ thực tế

"Khách đặt online mà cửa hàng gần nhất còn hàng thì giao từ đó." Chủ một chuỗi cửa hàng mẹ và bé nói đúng câu đó rồi ngồi chờ báo giá. Chuỗi có 57 điểm bán, hàng trên web và hàng dưới quầy đang nằm ở hai hệ thống chưa từng nói chuyện với nhau.

BA mất hai tuần chỉ để làm rõ những thứ không ai nói ra: tồn kho ở cửa hàng lệch với hệ thống trung bình 5–8% vì nhân viên quên quét hàng trả; ca sáng và ca chiều chốt số vào hai thời điểm khác nhau; ba cửa hàng ở tỉnh không có kết nối ổn định nên đồng bộ trễ tới 37 phút. Kết quả là yêu cầu ban đầu bị viết lại thành ba yêu cầu riêng, trong đó có một cái về đối soát tồn kho mà lúc đầu chẳng ai nghĩ tới. Nếu BA gật đầu ngay câu mô tả một dòng kia, đội dev đã xây xong một tính năng giao hàng sai địa chỉ tồn.

Lỗi hay gặp của BA mới

1. Ghi lại lời khách như thư ký. Khách nói gì viết nấy, không hỏi vì sao. Yêu cầu kiểu đó luôn vỡ ở vòng UAT.
2. Sợ nói không biết. Dev hỏi, bạn đoán bừa một câu cho xong, hai tuần sau phải làm lại. Câu "để mình hỏi lại rồi trả lời trong hôm nay" an toàn hơn nhiều.
3. Viết tài liệu cho mình đọc. Tài liệu 40 trang không ai mở. Một sơ đồ luồng dán trong Confluence kèm 10 dòng ghi chú lại được dùng mỗi ngày.
4. Bỏ qua trường hợp lỗi. Happy path thì ai cũng nghĩ ra. Giá trị của BA nằm ở chỗ hỏi "nếu thanh toán trừ tiền rồi mà tạo đơn thất bại thì sao".

Đi vào nghề bằng cửa nào

Ở Việt Nam ba đường phổ biến: từ QC chuyển sang (mạnh về nghiệp vụ hệ thống, yếu về giao tiếp khách hàng), từ nhân sự nghiệp vụ chuyển sang như kế toán hay tín dụng ngân hàng (mạnh domain, yếu tư duy hệ thống), và từ sinh viên hệ thống thông tin ra thẳng (biết công cụ, thiếu trải nghiệm quy trình thật). Cả ba đều dùng được. Cái nhà tuyển dụng thật sự dò trong buổi phỏng vấn là bạn có kể được một tình huống mình đã làm rõ một yêu cầu mơ hồ hay không.